AİHM'den Uygulamaya yönelik değişiklikler...

Yaşanılan bunca sıkıntı bana insan haklarının anlamsız  olduğunu anlamama ve Navi Palley'in bir konuşmasında sorduğu is Human rights diplomacy; an oxymoron? sorusuna "definitely yesss" cevabını hiç tereddütsüz vermeme yol açtı. Moronlaşma süreciymiş bizim ögrenme, olgunlaşma, ilerleme sandığımız... Bu güne kadar harcadığım zamana acıdım, Karşındaki duyarlı değilse ne anlatsan boş, dengeler başka yolları açmışsa o yoldan yürümek makbul görülüyorsa evrensel değerler filan hikayeymiş... Sadece benim özelimde değil tüm dünyada son aylardaki, günlerdeki gelişmeler bunu kanıtlıyor.

O yüzden insan haklarına inandığım veya herhangi bir umut, beklenti taşıdığım için değil, eski bir alışkanlık olarak AİHM sayfasındaki haberleri görünce okudum. Mekanik bilgi gibi bunlar artık, insanların hayatına dokunan yönü bile yok, sadece uygulayıcıların yeni kuralları futbol oyunun kurallarını öğrenir gibi öğrenmesi gerek...

Artık kızlarıma amigurumi dolls ören bir anneyim, hatta daha iyi iş bulamazsam geliştirip hiç değilse ekmek paramı buradan çıkaracağım. Yine de henüz draft olan ve takipçisi olmayan bloguma eskiden olduğu gibi sırf kendim için yazıyorum bu değişiklikleri... Sırf hiç bir şey değişmemiş gibi hayal etmek için okudum yazdım, kendimi mağdur olarak düşününce bunlar çok anlamsız, faydasız, saçma...

İşte onlar...

AİHM yakın tarihte uygulamalarında bazı değişiklikler yapacağını ilan etti. Bunlardan biri öncelik kuralının uygulanmasına (http://www.echr.coe.int/Documents/Priority_policy_ENG.pdf) diğeri ise tek yargıçlı kararların daha gerekceli olmasına yönelik (http://hudoc.echr.coe.int/eng-press#{"itemid":["003-5735020-7285664"]}).

 AİHM'in önüne gelen başvuruları sırasına göre incelemeye alması ilk başta mantıklı/adil görünse de ağır, devam eden, çok sayıda kişiyi ilgilendiren ve ileride telafisi mümkün olmayan zararları önleme
imkânı varken bu nitelikteki başvuruları geriye atması veya sırası gelmeden öncelik vermemesi  hakkaniyete uygun olmayabilir. AİHM zaten yıllardır (2009 dan beri) bazı başvuruları öncelikle ele alıyordu.  Yedi kategori altında başvuruları değerlendiriyor ve ilk kategorideki başvuruları acil başvurular olarak değerlendiriyordu.
Şimdi AİHM ı. kategoride acil gördüğü başvuruların kapsamını genişletti ve  özğürlükten yoksun bırakılmayı (tutukluluğu)   1. kategoriye acil başvurular kapsamına aldı. Buna göre özgürlükten yoksun bırakılma Sözleşme'de yer alan hakların doğrudan ihlalinin sonucu ise bu nitelikteki başvurularda en öncelikle incelenmesi gereken başvurulardandır.
Bir diğer değişiklikte devletlerarası başvurulara ilişkin. Bu başvurular ise 2.kategoride yer alırken artık bu listede özel bir kategori olarak yer almıyor.

Bu hafta AİHM'in sitesindeki diğer yeni uygulama ise tek yargıç tarafından verilen kabul edilemezlik kararlarının artık gerekçeli olacağına ilişkin.  AİHM'in iş yükünü azaltmak için hızlandırılmış prosedürler öngören 14. protokolle sözleşmeye giren tek yargıçla açıkça kabul edilemez başvuruların reddi usulü artık kalkabilir. Yani önceden başvuran tarafa bir mektup şeklinde gönderilen matbu başvurunuz reddedildi yazısı yerine tek yargıçlı mahkeme şeklinde başvurular ele alınıp, başvurunun niye reddedildiği karar şeklinde başvuran tarafa bildirilebilecek. AİHM'in geleceğine yönelik devam eden konferanslar dizisinin halkalarından olan Brüksel Konferansında AİHM'in iş yükünün artık azaldığı görülerek bu yönde bir karar alınmış. Aslında burada  eski gerekçesiz mektup uygulaması da kesin olarak yasaklanmamış. Bunu '...the Court has adopted a new procedure, allowing more detailed reasoning to be given...' cümlesinden anlıyorum. Burada yeni kabul edilen usulle daha ayrıntılı gerekçenin verilmesine müsaade edildi şeklinde değişiklik tanıtılmış. Yani bir başvurunun hiçbir  gerekçe olmadan reddedildiniz şeklindeki uygulama amacı ne olursa olsun doğru bir yöntem değildi. AİHM artık iş yükünün azaldığını ve bu eski ve haksız uygulamasından vazgeçebileceğini düşünüyor. Göreceğiz...


Yazarken gercekten ara ara unuttum içimdeki acıyı, ama sık sık da aciliyet kuralındaki değişikliği acaba dikkate alırlar da kızlarım babasına ben sevgili eşime kavuşur muyum diye düşündüm, göz yaşı hep hazır zaten....

yazdıklarımı okumadan yayına sunuyorum, anlaşılmazsa sorun yok,  önemli değiller zaten...

Mahkemede Dinlenemeyen Tanığın Beyanına göre Hüküm Kurulduğu Her Durum Adil Yargılanma Hakkının İhlali midir?

 AİHM Büyük Dairesinin Schatschaschwılı/Almanya Kararı(9154/10, 15/12/2015):

AİHM Büyük Dairesi Schatschaschwılı kararında, yerel mahkemenin tüm aramalarına ve çabalarına rağmen  huzurda dinlemeyi başaramadığı tanıkların  soruşturma aşamasında sorgu hakimi huzurunda verdikleri ifadeye dayanılarak hüküm kurulmasını, Daire Kararının aksine, adil yargılanma hakkının ihlali olarak görmüştür ( AİHS 6/1-3).

Daire aynı durum nedeniyle ihlal bulunmadığına karar verirken,   AİHM’in Al-Khawaja veTahery/İngiltere ([BD], 26766/05 ve 22228/06,2011) davasında ortaya koyduğu aşağıda belirtilen üç kriteri uygulayarak, beyanı hükümde dikkate alınan tanığın yargılamayı yapan Mahkeme huzurunda savunma tarafa onlara soru sorma hakkı verilmeden dinlenmemesinin tek başına  bir bütün olarak adil yargılanma ve daha özelde  AİHS 6/3-d maddesinde yer alan tanıkları sorguya çekebilme hakkının ihlali oluşturmadığı sonucuna varmıştı.

Büyük Daire Kararında yukarıda anılan davanın adıyla “ Tahery test” olarak bilinen üç aşamalı test  [ a) tanıkların mahkeme huzuruna getirilmemesinin makul bir sebebe dayanması,  b) Tanık beyanın kararın esaslı bir dayanağı veya tek delil olması, c)Diğer dengeleyeci faktörlerin bulunması] değerlendirilmiştir. Bu teste göre, ilk iki şık pozitif ise son şık yani diğer dengeleyeci faktörlerin bulunması halinde adil yargılanma hakkının ihlal edilmediği sonucuna varabiliyordu.

 Daire kararında da aynı zamanda olayın tanığı olan müştekilerin duruşmada beyanlarının alınmaması nedeniyle a ve b koşulları gerçekleşmiş olsa bile,  delillerin kaybolmasını engelleme, bunun için hızlı hareket edilmesi gerekliliği gibi gerekçelere dayanması nedeniyle c bendindeki diğer dengeleyici faktörün bulunduğuna ve AİHS 6. Maddesinin ihlal edilmediğine karar vermişti.

Büyük Daire bu kararla öncelikle bu üç aşamalı testin uygulanmasında Daire kararları arasındaki farklılığa değinerek bir nevi içtihatını gözden geçirdi ve bu üç aşama arasındaki ilişkiyi yeniden yorumladı. Buna göre tek başına tanıkların mahkemede dinlenmemesi makul bir sebebe dayanmıyorsa  bu durum adil yargılanma hakkının ve tanıkların mahkeme huzurunda dinlenmesi kuralının ihlaline sebebiyet vermez. Söz konusu testin üç adımı birbiriyle ilişkilidir ve yargılamanın bir bütün olarak adil olup olmadığı bu üç aşama birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Mahkeme huzurunda yargılama sırasında tanığın dinlenmemesi makul bir gerekçeye dayanmamasının bir bütün olarak adil yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediğinin değerlendirilmesinde önemli olduğunu ve bu durumun AİHS 6/1 ve 6/3-d maddesinin ihlaline sebebiyet vermeye yol açabileceğini belirtmiştir. Tabi bu aynı zamanda bu durumun tek başına ve her durumda anılan maddenin ihlaline sebebiyet vermediğini de göstermektedir. Burada, büyük daire kararının sonucuna katılmakla birlikte gerekçesine bazı üyelerin itiraz ettiğini ve  tanik beyanı hükme esas alınmışsa mutlaka adil yargılanma hakkının ihlal edilmiş sayılması gerektiği yönünde görüş bildirdiklerini belirtmek gerekir.

Üçüncü aşamanın önemi de bu kararda özellikle belirtilmiştir. Buna göre duruşmada dinlenmeyen tanığın beyanı ne kadar önemli ve belirleyici ise dengeleyici usulü güvenceler de o kadar etkili olmalıdır. Kararda dengeleyici olabilecek durumlara ilişkin kapsamlı bir örneklendirme yapılmıştır. Mesela tanık delilini destekleyici güçlü diğer delillere dayanılması, tanıklara doğrudan olmasa bile dolaylı soru sorulması imkânı tanınması, tanıkların kimliği ile ilgili güvenilir olup olmadıklarına ilişkin delil ortaya koyma imkânı verilmesi vs…

Sonuç olarak Büyük Daire, Daire kararından farklı olarak, sorgu yargıcı tarafından soruşturma aşamasında tanık beyanı alınmış olsa bile bunun  yasal gereklilik olmasına rağmen sanık ve vekillerine haber verilmeden yapılmış olması ve ilerde bu tanıkların ülkeyi terk etme ihtimalleri öngörülebilir olması nedeniyle yukarıda sayılan a ve b koşullarının somut olayda gerçekleştiğinden süphe olmasa bile dengeleyici usulü diğer güvenceler bulunmadığından AİHS 6/1 ve 6/3-d maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

Çocuk Kaçırmaya ilişkin davalarda ‘çocuğun en çok yararı’ kavramının Kapsamını Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi mi Çizer:

Ferrari/Romanya ( 1714/10, 28/04/2015) davasında[1] AİHM iade talebinin olağanüstü temyiz yoluyla reddedilmesi nedeniyle AİHS 8. maddesinin ihlal edildiğine karar verirken çocukların iadesine ilişkin kararların değerlendirilmesinde  ‘çocuğun en çok yararı’ kavramının özel bir anlam ifade ettiğini belirtmiştir. Davaya konu olayda AİHS 6. Maddesi yönünden sorunlu olabilecek hususlar da dahil inceleme sadece AİHS 8. Madde kapsamında yer alan aile hayatına saygı hakkı çerçevesinde yapılmıştır.

Davaya konu olaylara kısaca bakacak olursak:

 Askeri bir pilot olan başvuran eşiyle birlikte (MTR) Birleşmiş Milletlerdeki (BM) görevi için Arjantin’den geçici olarak ayrılarak Kıbrıs’ta yaşamaya başlıyorlar. Burada iken birbirlerine çocukla seyahat edebilmeleri için imzalı belge veriyorlar. MTR çocukla birlikte vatandaşı olduğu Romanya’ya gidiyor ve başvuranın görev süresi sonrası döneceği Boenos Airos’ta tekrar bir araya gelme konusunda anlaşıyorlar. Ancak başvuran söz vermesine rağmen eşine yolculuk için gerekli masraf ve belgeyi yetiştiremediği için müşterek çocuğun pasaport süresi dolunca başvuranın eşi çocuğa Romanya papasortu almak istiyor, ama başvuran buna izin vermiyor. Bundan sonra başvuranın eşi boşanmak ve çocuğun velayetini almak amacıyla Romanya mahkemelerinde dava açıyor. Bunun üzerine başvuran çocuğun annesiyle seyahati için verdiği belgeyi geri alıp çocuğun  geri dönmesinin sağlanması için La Haye sözleşmesine[2] dayanarak Dışişleri bakanlığı aracılığıyla Arjantin Merkez Makamına başvuruyor.

 Başvurunun iletildiği Romanya Merkez Makamı yapılan görüşmede başvuranın eşi, çocuğun Arjantine dönmesini kabul etmeyince başlayan dava sırasında MTR başvuranın çocuğun seyahati için verdiği yetki belgesinin iptal edildiğini öğreniyor. Başvuranın davasının reddedilmesi gerektiğini çünkü onun farklı cinsel yönelimleri olduğunu (sexual deviant) olduğunu ve çocuğunun güvenliğinden endişe ettiğini söylüyor.  Buna rağmen mahkeme başvuranın başvurusunu kabul ediyor, tarafların velayeti birlikte kullandıklarını, başvuranla başta çocuğun dönmesi konusunda anlaşmalarına rağmen  MTR’nin çocuğu tuttuğunu, boşanma kararı verilmiş olsa bile velayet konusunda karar verilmediğini, bu nedenle çocuğun iki hafta içinde babasının yanına dönmesi gerektiğine karar veriyor. Bu karara yapılan itiraz reddediliyor.

 MTR olağanüstü yargı yoluna başvuruyor ve burada  yaptığı itirazlar kabul ediliyor ve gerekçe olarak tarafların yoluculuğu beraber planladıklarını ve çocuğun çoktan yeni ortamına alıştığını öne sürerek geri dönmesinin çocuğun yararına  (Best interest) olmadığını, başvuranın işi dolayısıyla başvuranla yeterince ilgilenemeyeceği gösteriliyor. Kararda çocuğa ilişkin olarak düzenlenmiş sosyal inceleme raporuna da dayanılıyor.

Arjantin’in  Merkezi Makamı,  çocuğun yeni ortamına alışmış olmasının Romanya makamlarının yavaş hareket etmesinden kaynaklandığını bunun kendilerine yüklenemeyeceğini, başvuranın mesleki nedeniyle çocukla ilgilenip ilgilenmeyeceğinin velayet davasının konusu olduğunu gerekçe gösterip başvurana Lahey sözleşmesine göre başvuru yapmasını öneriyorlar.

MTR nin boşanmasına karar vermesine rağmen Lahaye sürecinin sonucuna kadar velayet konusunda karar vermeyen Bucharast Belge Mahkemesi velayeti MTR’ye başvuranın çocukla kişisel ilişki kurmasına (görüşme hakkı) veriyor, başvuranın özellikle nafaka konusunda yaptığı itiraz üst mahkeme tarafından küçük düzeltmeler yapılsa da sonuç olarak reddediliyor ve bu karar kesinleşiyor.

AİHS’in 6 ve 8. maddeleri altındaki şikâyetinde başvuran:  Romanya’nın yetkili birimlerinin yavaş hareket etmesinin çocuğu ile olan bağının kopmasına sebep olduğunu ileri sürüyor.

Mahkeme başvurunun içeriğine göre sadece aile hayatına saygı hakkı çerçevesinde, yani AİHS 8. Maddesi kapsamında, başvuruyu incelemeye karar veriyor.

Başvuranın iddiası

 Başvuran La Haye Sözleşmesinin amacının çocuğun bir an önce mutad meskene[3] (habitual residence) dönmesini ve böylece velayet hakkının burada karar verilmesini sağlamak olduğunu, bunun için hızlı ve etkili derin bir inceleme sonrasında çocuğun kısa sürede dönüşünün sağlanması yönünde karar verilmesi gerektiğini belirtiyor. En iyi yarar veya çocuğun iyiliğine ilişkin geniş kapsamlı değerlendirmelerin bu aşamada değil la haye sözleşmesine göre belirlenen aşama tamamlandıktan sonra uzun süreli  düzenlemelere ilişkin olarak  yapılması gerektiğini belirtiyor.

Romanya makamlarının sadece yetkili mahkemeyi belirlemeye yönelik usuli bir süreci gereksiz incelemelerle, velayete ilişkin değerlendirme yapmak suretiyle uzattığını ve bu gecikmelerin annenin elini güçlendirdiğini ileri sürüyor.  Kısaca, Sözleşmede belirtilen çocuğun iyiliği (welfare) kavramını yanlış yorumladığını ileri sürüyor.

Romanya Devletinin iddiaları

 Başvuranın çocuğun velayetini almak için hiç başvurmadığını, MTR nin çocuğu hiçbir zaman gizlemediğini, kişisel görüşmeye engel olmadığını, iade talebinin değerlendirilmesi sürecinde gereksiz uzatma bulunmadığını ileri sürüyorlar. Çocuğun en iyi menfaatine yönelik değerlendirmelerinde La Haye Sözleşmesinin 12. maddesine dayandıklarını belirtiyorlar.  İade kararının bozulmasından sonra Romanya Mahkemelerinin velayet ve kişisel görüşmeye ilişkin verdiği karara itiraz etmemek suretiyle başvuranın, bu karardan dolaylı olarak memnun olduğunu gösterdiğini iddia ediyorlar.

Sonuç olarak Devlet La Haye sözleşmesinin 8. Maddesine uygun olarak hareket ettiklerini belirtiyor.

AİHM’in Değerlendirmesi

 Aile hayatına ilişkin X/Letonya davasına atıfla ebeveynlerin ve çocukların birlikte olmalarını aile hayatının temel unsurunu oluşturduğunu ve bunun AİHS 8. Maddesi kapsamında olduğunu belirttikten sonra devletin bunu engellememe yükümlülüğü yanı sıra bunun gerçekleşmesini sağlamak için için  pozitif ödevi de olduğunu belirtmiştir. Ancak iki ebeveyn veya çocuk ve kamu düzeni arasında yarışan veya çatışan haklar söz konusuysa devletin hangisine üstünlük veya öncelik tanınacağına karar vermekte takdir yetkisine (magrin of appreciation) sahip olduğunu belirtmiştir (Maumousseau ve Washington/Fransa, 39388/05, AİHM, p 62, 06/12/2015), tabi ki çocuğun en iyi yararı da öncelikle dikkate alınmalıdır. Burada Mahkeme önleme veya hızlı iadenin  çocuğun en iyi yararı kavramının belirli ve özel bir anlamı olduğunu da belirtmiştir. (X/Letonya, 27853/09, p 95). (Gnahore/Fransa, 40031/98, AİHK, p 59, 2000). Bunun yanıda, Uluslararası  Çocuk kaçırmaya ilişkin alanlarda   Sözleşmenin 8. Maddesinin yorumunda Lahay Sözleşmesinin, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin ve ilgili ve gerekli olduğu sürece uluslararası sözleşmelere ilişkin kuralların ışığında yorumlanması gerektiği belirtilmiştir.

İadenin sağlanması anlamında talepte bulunulan devletin velayet davasından farklı olarak ilgili kişilerle daha yakından ilişkide olduğu da gözetilerek, çocuğun yararın  La haye sözleşmesinin 8. Maddesinde öngörülen istisnaları dikkate alarak belirlenecektir. Yani, çocuğun en iyi yararı belirlenirken genel bir değerlendirmeden çok sözleşmede belirtilen istisnai hallerden birisi yoksa iadeye engel bir durum bulunmadığı kabul edilmelidir. [4]  AİHM bu davada incelemesini iadeye ilişkin prosedürün adil olup olmadığı ve çocuğun en iyi yararının gözetilip gözetilmediği hususlarında yapmıştır.

Bu durumda AİHS ve La Haye sözleşmesinin birbirine uyumlu olarak yorumunda dikkate alınması gerekli iki ilkeden bahsedilmiştir  ( p 47). Buna göre, öncelikle çocuğun derhal iadesine istisna teşkil eden sözkonusu sözleşmenin 12, 13 ve 20 maddede belirtilen istisnaî durumardan birinin bulunup bulunmadığı, özellikle bu husus taraflarca ileri sürülmüşse, iadenin talep edildiği Mahkemece mutlaka  değerlendirilmelidir. İkinci olarak, bu değerlendirmeler  AİHS 8. Madde kapsamında yapılmalıdır

AİHM Sözleşmenin 8. Maddesinin, ulusal makamlara özel usuli bir yükümlülük getirdiğini belirtmektedir. İade talep edilen mahkeme  çocuk iadesi talebine ilişkin ileri sürülen itirazları değerlendirmenin yanı sıra bunları davanın koşulları dikkate alarak gerekçelendirmelidir. AİHM bu hususu titizlikle inceleyeceğini vurgulayarak, hem La Haye Sözleşmesinin 12,13, ve 20. Maddelerine kapsamında kalabilecek itirazların  incelenmesinin reddi ve  hem de yetersiz, klişe gerekçe ile verilen red veya kabule ilişkin kararların    AİHS 8  ve aynı zamanda   Lahaye sözleşmesine aykırı olacağını ortaya koymuştur. İade davalarının özelliği gereği kısa sürede sonuçlandırılmalı ve uygulanmalıdır. AİHM hızlı hareket etme gerekliliğine uyulmamasının tek başına AİHM’in devletin pozitif yükümlülüğünü yerine getirmediği sonucuna varmasına yol açabileceğini belirtmiştir.

Bu ilkeler ışığında somut olayın değerlendirilmesinde,

Başvuranın iade talebi değerlendiren Romanya’nın iki Mahkemesi tarafından kabul edilmiş olmasına, yani bağlayıcı nitelikte iade kararı verilmiş olmasına rağmen, MTR’nin başvurduğu olağanüstü temyiz üzerine bu kararın bozulması nedeniyle AİHM, bağlayıcı bir kararın  delillerin yorumlanmasındaki farklılık nedeniyle ortadan kaldırılmasının adil yargılanma hakkının ihlali olduğunu belirtmiştir (Mitrea/Romanya, 26105/03, 29/07/2008).  MTR’nin ileri bile sürmediği, başvuranın işi gereği çocukla ilgilenemeyeceği, gerekçesine dayanılarak iade kararının kaldırılmış olmasının bu durumu değiştirmeyeceği kabul edilmiştir. Bu karara yapılan itirazı değerlendiren mahkemede her iki ebeveynin seyahate izni olmasına dayanmasına rağmen anlaşmaya aykırı olarak çocuğun daha uzun süre tutulup tutulmadığını değerlendirmemiştir. AİHM bu gerekçelerin La Haye sözleşmesince belirlenen usulü gerekliliklerle ile uyumlu olup olmadığı konusunda ikna olmadığı gibi bu durumun iade kararının geri alınmasına yetip yetmediği konusunda da ikna olmamıştır.

Bu davada iade kararı kesinleşmiş olmasına rağmen uzun süre bunun yerine getirilmemesi sonunda da kararın kaldırılmasına giden sürecin başvuranın AİHS 8. madde kapsamında korunan aile hayatına saygı hakkına aykırı olduğuna karar vermiştir.

                               Sonuç:

                AİHM’in Ferrari/Romanya kararının öne çıkan özelliği, AİHM’in genel olarak Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesine dayanarak çocuklara ilişkin davalarda genel olarak değerlendirdiği çocuğun iyiliği veya en çok yararı ilkesini genel anlamda değil, yukarıda anılan Lahaye Sözleşmesinin amacı ve gereklilikleri doğrultusunda yorumlanması gerekliliğini, belki bir anlamda süratle karar verilmesini de sağlamak amacıyla, ortaya koymuş olmasıdır.

---

[1]  Karar metni için bkz: http://hudoc.echr.coe.int/eng#{"fulltext":["ferrari . Romania"],"documentcollectionid2":["GRANDCHAMBER","CHAMBER"],"itemid":["001-154147"]} (erişim tarihi: 28/05/2015)

[2] Sözleşme Metni için bkz:http://www.uhdigm.adalet.gov.tr/sozlesmeler/coktaraflisoz/lahey/turkce_lah28.pdf

[3]   Mutad meskenin veya çocuğun yeni ortamına alışıp alışmadığının  belirlenmesinde La Haye Sözleşmesinin 12. Maddesinde  belirtilen çocuğun kaçırılmasından sonra geçen sürenin 1 yıldan az veya çok olmasının önemli olduğunu vurgulamak gereklidir. Madde metnine göre   “Bir çocuğun, 3. maddede belirtildiği şekilde, kanuna aykırı olarak yeri değiştirilmiş veya çocuk alıkonulmuş ve çocuğun bulunduğu taraf Devletin adli veya idari makamına müracaat anında, yer değiştirme veya alıkonulmadan itibaren bir yıldan az zaman geçmişse, müracaatta bulunulan makam, çocuğun derhal geri dönmesini emreder. Yukarıdaki fıkrada öngörülen bir yıllık sürenin sona ermesinden sonra bile müracaatta bulunulursa, adli veya idari makamın, keza çocuğun geri dönmesini emretmesi gerekir, yeter ki, çocuğun yeni çevresine intibak ettiği tespit edilmesin”

[4]  İadenin reddine neden olabilecek durumlar  La Haye sözleşmesinin 12, 13 ve 20. Maddelerinde belirtilmiştir.

---

 [ASUS1]

‘Tüm Sanıkların Tutukluluk Halininin Devamına…’

Aleksandr Shevchenko /Rusya (48243/11) 23/07/2015

Uzun tutukluluğa ilişkin şikâyetin kabul gördüğü bu kararda AİHM, aslında soruşturma aşamasında tutukluluğa ilişkin yerel mahkemenin gerekçelerinin (sürekli ikametgahı olmaması, daha önceki suç kayıtları, yaşadığı şehirle aile veya iş gibi bir bağlantısının olmaması, belirli bir işinin olmaması vs.) yeterli ve olaya ilişkin olarak değerlendirilebileceğini belirtmiş olmasına rağmen yargılama aşamasında "toplu tutuklama" kararları verildiğini, başvuranın özel durumunun dikkate alınmadığını ileri sürerek AİHS 5/3. Meddesinin ihlal edildiğine karar vermiş.
Olaylar bölümünü incelediğimizde başvuranın özel durumunun, beraber yargılandığı diğer sanıklardan farklı olarak, soruşturmanın başında diğer sanıklar gibi uyuşturucu ticareti suçundan tutuklanan sanık hakkındaki davanın uyuşturucu bulundurma (çok miktarda) suçundan açılmış olması olduğunu anlıyoruz (olaylar bölümünde ve gerekçede başka özel durum ‘individual situation’ tespit edemedim).

Bu karardaki toplu tutuklama derken “collective detention’ AİHM’in bizim kararlarımızda çok sık kullandığımız ‘tüm sanıkların tutuklanmasına veya tutukluluk hallerinin devamına’ şeklindeki kararları kastedildiğini düşünüyorum. Kanaatimce, bu durum tüm sanıkların durumlarının aynı/benzer olduğu durumlarda sorun teşkil etmese de somut olaydaki gibi farklılık bulunduğu durumlarda tutuklamaya yeterli gerekçe bulunsa bile ihlale yol açan bir durum olarak değerlendirilebilecek gibi duruyor.

AİHM'e Yapılan Başvurularda EN Sık Yapılan 12 Hata

AİHM, İçtüzüğün 47. maddesiyle ilişkili olarak, başvurularda en çok karşılaşılan hatayı 12 başlık altında sıraladı. Tabi ki tüm bu eksiklikler başvurunun kabul edilemez bulunmasına yol açacak nitelikte değil.

Bunlardan en dikkat çekenler,  Mahkemenin orjinal başvuru formunun kullanılmaması, başvurunun özet bir şekilde başvuru formunda anlatılmaması ve başvuruya dayanak belgelerin, kararların eklenmemiş olması.

AİHM başvuruya dayanak belgelerin veya kararların eksikliğini de sık hatalar arasında saymış. Bunlar arasında. iç hukuk yollarının tüketildiğini gösterir belge ve kararların  ve başvurun 6 aylık süre içerisinde yapıldığının gösterir dökümanların eklenmemesi sayılmış. Şikayet edilen ülkenin işaretlenmemesi, ek listesinin bulunmaması, şikayet konusu ile ihlal edilen Sözleşme hükümlerinin ilişkilendirilmemesi (bunun en azından denenmemesi), tazmine ilişkin bölümün doldurulmaması da sık karşılaşılan eksiklikler olarak gösterilmiş.

 Ayrıca son dakikade başvuru formunun gönderiliyor olması da sık yapılan hatalar arasında belirtilmiş.Mahkeme, başvuru formunun eksiklik nedeniyle iade edildiği durumlarda hiçbir belgenin saklanmadığını belirterek ikinci kez başvuru formu gönderildiğinde tüm belgelerin yeniden gönderilmemesini de eksiklik olarak belirtmiş.

Bu hususların hepsi AİHM'in başvuruyu reddetmesine sebep olacak nitelikte olmasa da başvuruların incelenmesini kolaylaştırması ve başvurunun kabul edilmeme riskini taşımaması bakımından önemli hususlar gibi görünmekte...

İngilizce metin için : http://www.echr.coe.int/Documents/Applicant_common_mistakes_ENG.pdf

Anayasa Mahkemesi de AİHM gibi önemli kararlarını basın bildirisiyle duyuracak

Anayasa Mahkemesinin kamuoyu tarafından yakından takip edilen konulara ilişkin ve içtihadın gelişimi açısından önem taşıyan kararlarının özetleri basın duyurusu şeklinde Mahkemenin internet sitesinde yayınlanacağını duyurdu. Yine, AİHM'de olduğu gibi, kararlar başvuru numarası yerine  başvuranların adlarıyla anılmaya başlanmış, 
http://www.anayasa.gov.tr/Haber/detay/298/index.html

Avrupa Konseyine göre Türkiye'nin 2014 İnsan Hakları Karnesi

Yılın sonuna doğru biten yılın muhasebesini yapmak adettendir.  Avrupa Konseyi'de Türkiye'nin 2014 insan hakları karnesini yayınlamış. İlk bakışta kötü gibi görünse de performans ve sonuç değerlendirmesi yapıldığında beklenenin ötesinde iyi bile denilebilir. Ancak son aylardaki performansın daha kötü görüldüğünü  söylemek mümkün...
Buradan ulaşmak mümkün: http://www.humanrightseurope.org/2014/12/turkey-human-rights-2014-timeline/